ဇီဝပြင်ပသက်ရောက်မှုဗေဒ (Epigenetics)
Epigenetics ဘာသာရပ်ကို မြင်သာအောင် ပြောရရင် မျိုးရိုးဗီဇပိုင်း (Gene) တွေရဲ့ အဖွင့်အပိတ်ကို လေ့လာခြင်းပါ။ ဆဲလ်တွေရဲ့ နျူကလိယထဲက DNA မှာ ထွေထူးပြောင်းလဲတာမျိုး မရှိပေမဲ့ လုပ်ဆောင်မှု (Function) ပြောင်းလဲသွားလို့ ဗီဇထုတ်ဖော်ပုံ (Gene Expression) ပြောင်းသွားတာကို အနုစိပ်လေ့လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ဟာ သူ့ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်၊ နေပုံထိုင်ပုံနဲ့ အစားအသောက် . . . စသဖြင့် ထိန်းချုပ်လို့ ရတဲ့ ကဏ္ဍတွေကြောင့် DNA မှာ သီးခြားပြောင်းလဲသွားတာ မရှိပေမဲ့ ဗီဇထုတ်ဖော်ပုံ ပြောင်းလဲသွားရတာမျိုးကို Epigenetics က အထူးပြုတာပါ။
ဗီဇထုတ်ဖော်ပုံလို့ ဆိုရာမှာ ဆဲလ်တွေ အားလုံးဟာ တူညီတဲ့ DNA ပေါ် အခြေခံပြီးပဲ အလုပ်လုပ်ကြရပါတယ်။ မျက်လုံးမှာ ရှိတဲ့ ဆဲလ်ရဲ့ မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားချက်နဲ့ နှလုံးမှာ ရှိတဲ့ ဆဲလ်ရဲ့ မျိုးဗီဇညွှန်ကြားချက်ဟာ အတူတူပါပဲ။ တခြားနေရာတွေက ဆဲလ်တွေရဲ့ မျိုးဗီဇတွေဟာလဲ ကွဲပြားခြင်း မရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ မျက်လုံးဆဲလ်ကတော့ မျက်လုံးနဲ့ ဆိုင်တဲ့ အလုပ်ကိုပဲ လုပ်ရမှာမို့ မလိုတဲ့ ဗီဇပိုင်းတွေကို ပိတ်ထားပါတယ်။ နှလုံးဆဲလ်၊ ကြွက်သားဆဲလ်၊ နာ့ဗ်ဆဲလ်၊ အရိုးဆဲလ် . . . စတာတွေဟာလဲ သူတို့ လုပ်ရမဲ့ အလုပ်နဲ့ ဆိုင်တာကိုပဲ ဦးလှည့်နိုင်ဖို့ မဆိုင်တာတွေကို ပိတ်ထားကြရတာပေါ့။ ဒါကို ဗီဇထုတ်ဖော်တယ်၊ မျိုးရိုးဗီဇ သတ္တိကြွတယ် . . . စသဖြင့် သုံးနှုန်းကြတာပါ။ တချို့ဗီဇပိုင်းတွေကတော့ အလုပ်လုပ်ရမဲ့ အချိန်ကျမှ ပွင့်လာတာမျိုးတွေလဲ ရှိပါတယ်။
Zwe Thukha Min is the founder of Fact Hub Myanmar, a digital publishing platform focused on science communication and fact-checking. His work centers on making scientific knowledge accessible to the public through writing, journalism, and educational initiatives. He is interested in science communication, media literacy, and journalism.