မော်လီကျူလာ ဖိုင်လိုဂျနက်တစ် (Molecular phylogenetics) ဆိုတဲ့ မော်လီကျူးတွေကို အထောက်အထားအဖြစ် သုံးရင်း ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်အရ နွယ်ယှက်မှုတွေကို လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်က ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှာ ဖရန်စစ် ခရစ်ခ် (Francis Crick) ရဲ့ အကြံပြုချက်တစ်ရပ်ကနေ အစပြုခဲ့တာပါ— တခြားအကြောင်း ဦးတည်တဲ့ အရေးကြီးစာတမ်းတစ်ခုထဲ စကားစပ်မိလို့ အယူအဆပိုင်း ခပ်ပါးပါးလေး ထည့်မိတ်ဆက်ခဲ့ရင်းကနေပေါ့။…
ဒါဝင်က မျိုးစိတ်များ၏ မူလအစာ စာအုပ်ရဲ့ အခန်းတစ်ခုအဆုံးမှာ သစ်ပင်နဲ့ ဥပစာပေး နှိုင်းထားတာကို စာတစ်ပိုဒ်နဲ့ ရှင်းပြခဲ့သေးတယ်။ “အဖူးလေးတွေ ဝေနေတဲ့ ခပ်စိမ်းစိမ်း အခက်အလက်လေးတွေက ရှင်သန်နေဆဲ မျိုးစိတ်တွေကို ကိုယ်စားပြုတယ်” — ဒါဝင်ရေးတယ်။ အဲဒီကနေမှ သူ နောက်ကြောင်းဆွဲကြည့်တယ် — ခြောက်ကပ်ကပ်ဖြစ်နေတဲ့ အခက်အလက်ဟောင်းတွေနဲ့ ကိုင်းအသေးလေးတွေကတော့ သိပ်မကြာခင်က မျိုးတုံးသွားတဲ့…
ဒါဝင် သူ့တိတ်တခိုးမှတ်စုစာအုပ် E ထဲ အဲဒီစာလေးကြောင်း ရေးခဲ့ချိန်ကနေ သူ့သီအိုရီကို လူသိရှင်ကြား ပထမဆုံးထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ အချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း ၂၀ နီးပါး ကြာမြင့်သွားတာပါ။ ဘယ်လိုဖြစ်လို့ အဲလောက် ကြန့်ကြာသွားရသလဲ အတော်နားလည်ရခက်ပါတယ်။ စာအုပ်ထွက်လာဖို့ဆို ပိုတောင်ကြာသွားသေး — စုစုပေါင်း ၂၁ နှစ် — မျိုးစိတ်များ၏ မူလအစ (On…
အဲဒီအချိန်မှာ ဒါဝင်ဟာ သူ့သီအီုရီကို ဘဝရဲ့ အချိန်ထက်ဝက်လောက် ပုံအောပြီး တိတ်တဆိတ် ထွင်းထုတည်ဆောက်နေခဲ့ပါပြီ။ ၁၈၃၇ မှာ သူ့ရဲ့ မှတ်စုစာအုပ် B ထဲ သစ်ပင်ပုံကြမ်း ဆွဲခဲ့ပြီးကတည်းက ဒါဝင်တစ်ယောက် စာတွေ ဆက်ဖတ်တယ်၊ အချက်အလက်တွေ စုဆောင်းတယ်၊ ယှက်နွယ်မှုပုံစံတွေ တွေးတောတယ်၊ စကားစုတွေ စမ်းနေရာချကြည့်တယ်။ နောက်ထပ် ၁၆ လလောက်…
လာမာ့ခ်ရဲ့ ဆင့်ကဲသစ်ပင်က ပထမဆုံးဆိုရင် အဲဒါရဲ့ တစ်ဖက်ခြမ်းမယ်တော့ အက်ဒဝပ် ဟစ်ချ်ကော့ခ် (Edward Hitchcock) ရဲ့ အကုန်လုံးကို မြေလှန်မဲ့ ဒါဝင့်အယူအဆမပေါ်ခင် ဆယ်စုနှစ်များ အလိုလောက်က နောက်ဆုံးသစ်ပင်ပုံစံ ရှိပါလိမ့်မယ်။ တကယ်တော့ ဟစ်ချ်ကော့ခ်က ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်မှာ ထုတ်တဲ့ သူ့ရဲ့ Elementary Geology ဆိုတဲ့ စာအုပ်ထဲမှာ တိရစ္ဆာန်အတွက်…
ဒီဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်အယူအဆက ပေါ်လာဖို့ သိပ်မကြာတော့သလို အဲဒါရောက်လာချိန်မှာလဲ သက်ရှိသစ်ပင်ရဲ့ အဓိပ္ပါယ်က လုံးလုံးပြောင်းလဲသွားပါလိမ့်မယ်။ ဒီအရွေ့က တကယ်ကို သက်ရောက်မှု ကြီးပြီး အဲဒီခေတ်က လူတွေအတွက် စိတ်နှလုံး တုန်လှုပ်စရာ ဖြစ်ခဲ့တယ် — မိရိုးဖလာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုကို စိန်ခေါ်နေလို့ပါ၊ ဒါကြောင့်လဲ အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်တာတွေ ရှိခဲ့တာပေါ့။ ပြင်သစ်က ဂန္ထဝင်ရှေးဦးဆင့်ကဲပညာရှင် ဂျင်း-ဘပ်တစ် လာမာ့ခ်…
တကယ်တော့ ‘သက်ရှိသစ်ပင်’ ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ဒါဝင် အသစ်ထွင်ခဲ့တာ မဟုတ်သလို ဒါဝင့်ကြောင့်ပဲ အဲဒီအသုံးက တမူထူးသွားတာ မဟုတ်ဘူး၊ သူ့သီအိုရီအတွက် ရည်ရွယ်ချက်အသစ်နဲ့ ပြန်သုံးခဲ့တာပဲ ရှိတာ။ ကျွန်တော်တို့ အတွေးတွေထဲ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း နေရာယူထားတဲ့ တခြားတင်စားချက်တွေလိုပဲ ဒီစကားလုံးဟာလဲ အရစ္စတိုတယ် (Aristotle) နဲ့ သမ္မာကျမ်းစာလို နေရာတွေကနေ ပုံစံအမျိုးမျိုးပြောင်းပြီး ပဲ့တင်ထပ်-ဆင်းသက်လာခဲ့တာပါ။…
အဲဒီစာကြောင်း ရေးပြီးတော့ ဒါဝင်တစ်ယောက် တစ်ခုခုကို သဘောပေါက်သွားသလို ထိုင်ခုံမှာ မှီချရင်း အားပါးတရ သက်ပြင်းရှိုက်မိသွားသလားတော့ ကျွန်တော်တို့လဲ မသိနိုင်ပါဘူး၊ ဒါပေမဲ့ ဒီလို ခံစားချက်မျိုးပဲ ဖြစ်ခဲ့မှာပါ။ သူ့မှာ ခံစားပိုင်ခွင့် ရှိတာကိုး။ နောက်၊ သူ ဆက်ရေးခြစ်ကြည့်တယ်။ သက်ရှိသစ်ပင်က “အခက်အလက်တွေ သဏ္ဌာန်မမှန်ဘဲ ဖြာထွက်နေတာ” လို့ သူ့ရဲ့ မှတ်စု…
၁၈၃၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လက စပြီး ချားလ်စ်ဒါဝင်ဟာ သူ တွေးမိသမျှထဲက အဆန်းပြားဆုံး အယူအဆတွေကို မှတ်တမ်းတင်ဖို့ ‘ဘီ (B)’ လို့ နာမည်ပေးထားတဲ့ မှတ်စုစာအုပ်လေးတစ်အုပ် စ,ကိုင်ခဲ့တယ်။ သာမန် ကိုယ်ပိုင် မှတ်စုစာအုပ်လိုမျိုး မဟုတ်ဘဲ လျှို့ဝှက်ချက်တွေလို့တောင် ဆိုနိုင်မဲ့ သူ့ရဲ့ ရဲရင့်လွန်းတဲ့ အတွေးအခေါ်တွေကို အဲထဲ ချမှတ်ထားတာ။ မှတ်စုစာအုပ်ကို…
ကျွန်တော်တို့ သိရသလောက်တော့ စကြဝဠာထဲက သက်ရှိဖြစ်တည်မှုဟာ ဘယ်လောက်ပဲ တခြားနည်းနဲ့ ပြောင်းလဲစိတ်ကူးယဉ်ကြည့်ပါစေ ကမ္ဘာဂြိုဟ်တစ်ခုတည်းမှာတင် နယ်သတ်ဘောင်ခတ်ခံထားရတဲ့ ခပ်ဆန်းဆန်းကိစ္စပါ။ ခန့်မှန်းချက်တွေနဲ့ ခပ်ပေါ့ပေါ့ သမုတ်ကြတဲ့ ဖြစ်တန်စွမ်းတွေ အများကြီး ရှိပေမဲ့ ဒါတွေကို အားပြုပေးနိုင်တဲ့ သက်သေသက္ကာယ တစ်ခုမှ ရှိမနေပါဘူး။
