မီသီနိုဂျင် (methanogens) တွေကို ဘယ်လို အမျိုးအစား ခွဲမလဲ။ သက်ရှိသစ်ပင်ရဲ့ ဘယ်လိုနေရာမှာ သူတို့ ရှိနေသလဲ။ တခြား ဘယ်လို ပိုးမွှားလေးတွေနဲ့ရော အမျိုးနီးစပ်နေမလဲ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ် အလယ်ပိုင်းတွေမှာ ဝုစ်နဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေ အချင်းချင်း မေးမြန်းနေကြတဲ့ ဒီမေးခွန်းတွေဟာ ခြောက်ကပ်ကပ်နိုင်တဲ့ နာမည်ရှိပေမဲ့ အရေးကြီးနယ်ပယ်ဖြစ်တဲ့ “ဘက်တီးရီးယား မျိုးခွဲပညာ” (bacterial…
လင်ဒါ ဘိုးနန်ရဲ့ သက်တမ်းတိုလေး ကုန်ဆုံးပြီး မကြာခင်ပဲ ကန် လူဆန် (Ken Luehrsen) အမည်ရ လူငယ်က ဝုစ်ရဲ့ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲ သူမတူတဲ့ အတွေ့အကြုံမျိုး ရခဲ့ပြန်တယ်။ သူ အီလီနွိုင်းတက္ကသိုလ်မှာ ဘွဲ့ကြိုတက်စဉ်က ဝုစ်တစ်ယောက် သူ့နယ်ပယ်မဟုတ်တဲ့ ‘ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒ’ (developmental biology) ဆွေးနွေးပွဲတစ်ခုထဲ ဟောပြောသူအဖြစ် ပါဝင်ချိန်…
မစ်ချယ် ဆိုဂင် ရှိနေတဲ့အချိန်ကနေ နောက်ပိုင်း ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုလောက်အထိ ဝုစ်ရဲ့ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲ အလုပ်လုပ်ရပုံက သိပ်ကို ရှုပ်ထွေးပင်ပန်းပြီး နည်းနည်းတောင် ကြောက်စရာကောင်းပါတယ်။ အဲဒီထဲ ပေါက်ကွဲတတ်တဲ့ အရည်တွေ၊ ဗို့အားမြင့် လျှပ်စစ်တွေ၊ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဖော့စဖရပ် (Phosphorus) တွေအပြင် ရောဂါဖြစ်စေနိုင်တဲ့ ဘက်တီးရီးယားပိုးတစ်မျိုး အနည်းဆုံး ရှိတတ်တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဓာတ်ခွဲခန်း ဘေးကင်းရေးစံနှုန်းတွေ…
အဲကာလတွေက RNA စဉ်တန်းကို ဖော်ထုတ်ဖို့ ကြိုးစားကြချိန်မှာ ဖရက်ဒရစ် ဆန်ဂါ (Fred Sanger) ရဲ့ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ လက်ရာတွေက စံတစ်ရပ်လို ဖြစ်နေပါပြီ။ ဆန်ဂါဟာ အရင်က သုတေသီတွေရဲ့ အကြံဉာဏ်တွေပေါ် အခြေခံရင်း ရှည်လျားလှတဲ့ မော်လီကျူးတွေကို အပိုင်းတိုလေးတွေ ဖြစ်အောင် ဖြတ်တောက်ပြီး အဲဒီအပိုင်းအစတွေကို ဂျယ်လ်ကော်လံ (Gel separation…
၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့မှာ အာဘားနား (Urbana) မြို့မှာရှိတဲ့ ဝုစ်က ကိန်းဘရစ်ချ်က ဖရန်စစ် ခရစ်ခ်ဆီကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဖွင့်ဟပြောပြထားတဲ့ စာတစ်စောင် ပို့ခဲ့ပါတယ်။ သူတို့နှစ်ယောက်က လွန်ခဲ့တဲ့ ၈ နှစ်လောက်ကတည်းက စသိကျွမ်းခဲ့ကြတာ။ အဲတုန်းက ဝုစ်က နယူးယော့ခ်ပြည်နယ်၊ စကန်နက်ခ်တဒီ (Schenectady) မြို့က ဂျန်နရယ်…
ကားလ် ဝုစ်ဟာ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှာ အီလီနွိုင်းပြည်နယ်၊ အာဘားနားမြို့က အီလီနွိုင်းတက္ကသိုလ်ဆီ ရောက်လာခဲ့ပါတယ် — ဇပ်ကာကန်းဒဲလ်တစ်ယောက် ရတ်ဂျားစ်တက္ကသိုလ်မှာ သူ့စာတမ်းကို ဖတ်ကြားတဲ့နှစ်နဲ့ တူတူပါပဲ။ နောက်ပိုင်းမှာ ‘မော်လီကျူးဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲဇာစ်မြစ်လေ့လာရေး’ (Molecular phylogenetics) ဖြစ်လာမဲ့ ဒီနယ်ပယ်သစ်ဟာ အဲဒီအချိန်မှာ တခြားနာမည်တွေနဲ့ တစ်စတစ်စ လူသိများလာတယ်။ ခရစ်ခ်က ‘ပရိုတိန်း အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း’…
တစ်ယောက်ကတော့ တကယ် လုပ်ခဲ့တယ်၊ ချက်ချင်းကြီးတော့ မဟုတ်ဘူးပေါ့။ ခုနစ်နှစ်လောက် ကြာသွားတဲ့ အတောအတွင်း တခြားသိပ္ပံပညာရှင် အတော်များများလဲ ဒီလို ခပ်ဆင်ဆင် အတွေးအကြံမျိုး ပေါက်လာဖို့ရာ နည်းမျိုးစုံနဲ့ လမ်းဖွင့်စမ်းသပ်နေခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီထဲ လင်းနက်စ် ပေါလင်း (Linus Pauling) နဲ့ အီမဲလ် ဇပ်ကာကန်းဒဲလ် (Emile Zuckerkandl) တို့ ၂…
မော်လီကျူလာ ဖိုင်လိုဂျနက်တစ် (Molecular phylogenetics) ဆိုတဲ့ မော်လီကျူးတွေကို အထောက်အထားအဖြစ် သုံးရင်း ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်အရ နွယ်ယှက်မှုတွေကို လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်က ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှာ ဖရန်စစ် ခရစ်ခ် (Francis Crick) ရဲ့ အကြံပြုချက်တစ်ရပ်ကနေ အစပြုခဲ့တာပါ— တခြားအကြောင်း ဦးတည်တဲ့ အရေးကြီးစာတမ်းတစ်ခုထဲ စကားစပ်မိလို့ အယူအဆပိုင်း ခပ်ပါးပါးလေး ထည့်မိတ်ဆက်ခဲ့ရင်းကနေပေါ့။…
ဒါဝင်က မျိုးစိတ်များ၏ မူလအစာ စာအုပ်ရဲ့ အခန်းတစ်ခုအဆုံးမှာ သစ်ပင်နဲ့ ဥပစာပေး နှိုင်းထားတာကို စာတစ်ပိုဒ်နဲ့ ရှင်းပြခဲ့သေးတယ်။ “အဖူးလေးတွေ ဝေနေတဲ့ ခပ်စိမ်းစိမ်း အခက်အလက်လေးတွေက ရှင်သန်နေဆဲ မျိုးစိတ်တွေကို ကိုယ်စားပြုတယ်” — ဒါဝင်ရေးတယ်။ အဲဒီကနေမှ သူ နောက်ကြောင်းဆွဲကြည့်တယ် — ခြောက်ကပ်ကပ်ဖြစ်နေတဲ့ အခက်အလက်ဟောင်းတွေနဲ့ ကိုင်းအသေးလေးတွေကတော့ သိပ်မကြာခင်က မျိုးတုံးသွားတဲ့…
ဒါဝင် သူ့တိတ်တခိုးမှတ်စုစာအုပ် E ထဲ အဲဒီစာလေးကြောင်း ရေးခဲ့ချိန်ကနေ သူ့သီအိုရီကို လူသိရှင်ကြား ပထမဆုံးထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ အချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း ၂၀ နီးပါး ကြာမြင့်သွားတာပါ။ ဘယ်လိုဖြစ်လို့ အဲလောက် ကြန့်ကြာသွားရသလဲ အတော်နားလည်ရခက်ပါတယ်။ စာအုပ်ထွက်လာဖို့ဆို ပိုတောင်ကြာသွားသေး — စုစုပေါင်း ၂၁ နှစ် — မျိုးစိတ်များ၏ မူလအစ (On…
