We verify claims circulating in Burmese media and social networks, and explain what the science actually says.
အချက်အလက်မှား သတိပြုရန် မကြာသေးခင်အချိန်က လူမှုကွန်ယက်စာမျက်နှာပေါ် ပျံ့နှံ့လာတဲ့ အမေရိကန်ဥပဒေပြုလွှတ်တော် ကွန်ဂရက်ညီလာခံမှာ အမျိုးအမည်မသိ ပျံသန်းယာဉ် ; UFO တွေနဲ့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ပြင်ပသက်ရှိ ; ဂြိုဟ်သားတွေ တည်ရှိကြောင်း ကြေညာတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းခေါင်းစဉ်နဲ့ ပိုစ့်တစ်ခု အမည်မဖော်လိုတဲ့ စာမျက်နှာကနေတဆင့် မျှဝေထားတာကို Fact Hub က အချက်အလက် စစ်ဆေးခဲ့ပါတယ်။ ဖော်ပြချက်ထဲမှာ…
လက်ရှိ ဒီစာကိုဖတ်နေတဲ့ စာဖတ်သူ ဆယ်ယောက်ထဲက ကိုးယောက်လောက်ဟာ မိုးရွာနေတဲ့အချိန်မှာ မိုဘိုင်းဖုန်းတွေ၊ အခြားလျှပ်စစ်ပစ္စည်းတွေ အသုံးပြုတာကနေ လျှပ်စီးဝင်နိုင်တယ်၊ မိုးကြိုးပစ်ခံရနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆကို လက်ခံထားကြပါတယ်။ ငယ်ငယ်က မိဘတွေ၊ လူကြီးတွေပြောလို့ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ စာအုပ်တွေထဲ ဖတ်ရှု့ဖူးတာပဲဖြစ်ဖြစ် တော်တော်များများက အဲ့ဒီအတိုင်း မှတ်သားထားခဲ့ကြဖူးတာမျိုး ရှိပါလိမ့်မယ်။ ရေးတဲ့ကျွန်တော်လည်း တစ်ချိန်တုန်းက အဲ့ဒီအယူအဆနဲ့ ပတ်သက်လို့ လက်သင့်ခံခဲ့ပြီး မိုးအကြီးအကျယ်ရွာပြီဆိုတာနဲ့…
လွန်ခဲ့တဲ့ အပတ်က ရှေးတုန်းက လူတွေက အရွယ်အစားအားဖြင့် မကြီးမားဘူးဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ အချက်အလက်စစ်ဆေးတဲ့ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ကျွန်တော်တို့ မျှဝေခဲ့ပါတယ်။ တစ်ဆက်တည်းအနေနဲ့ အဲ့ဒီဆောင်းပါးရဲ့ အောက်မှာ ဝိုင်းပြုံပြီး ဆွေးနွေးကြတဲ့ အကြောင်းအရာက ရှေးတုန်းက လူတွေက ဒီဘက်ခေတ်လူတွေနဲ့ စာရင် ပိုလို့တောင် အသက်ရှည်တယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကိုပါ။ မယုတ်မလွန်ပြောရရင် ဟိုးတုန်းက လူတွေက ဒီနေ့ခေတ်လူတွေထက်စာရင်…
Popular News Journal က မေလ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ဖော်ပြခဲ့တဲ့ ပုံပါသတင်းခေါင်းစဉ် “ကမ္ဘာမှာ နောက်ထပ် လ တစ်ခုရှိနေတယ်” ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာက ဖတ်ရှုသူများကို အထင်အမြင်လွဲမှားစေနိုင်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်မှားတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ မတ် ၂၈ ရက်နေ့က သုတေသီတွေ စတင်တွေ့ရှိခဲ့တဲ့ 2023 FW 13 အမည်ရှိ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားတစ်ခုက…
ကျွန်တော်တို့ ငယ်ငယ်တုန်းက ဖတ်ဖူးတဲ့ စာအုပ်တွေထဲမှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ သမိုင်းဆိုရင်လည်း မြန်မာ့သမိုင်းတွေထဲမှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ဒဏ္ဍာရီလာဝတ္ထုတွေမှာပဲဖြစ်ဖြစ် ဟိုးအရင်ခေတ်တုန်းက လူတွေက အခုခေတ်လူတွေထက် အရွယ်အစားအားဖြင့် အများကြီးပိုကြီးကြတယ်။ အရပ်အမောင်းကလည်း ပိုရှည်သလို ခွန်အားဗလအားဖြင့်လည်း ကြီးမားကြတယ်။ မြန်မာ့သမိုင်းမှာဆိုရင်လည်း ကျန်စစ်သားတို့ ကနောင်မင်းသားကြီးတို့လို ရာဇဝင်တွင်တဲ့ သူရဲကောင်းတွေက ထန်းတစ်ရပ်အမြင့်နဲ့ ရန်သူတစ်ထောင်အားနဲ့ ညီမျှတဲ့ သန်မာမှုကို ပိုင်ဆိုင်ထားတယ်လို့ အမွှမ်းတင်ဖွဲ့ဆိုကြတာတွေကို တော်တော်များများ…
The Lost City of Atlantis လို့ပြောလိုက်တာနဲ့ ရေအောက်မှာပျောက်ဆုံးနေတဲ့ အတ္တလန်တစ် ရွှေမြို့တော်ကြီးကို လူတော်တော်များများ ပြေးမြင်မိကြမှာပါ။ ဒီပျောက်ဆုံးနေတဲ့ မြို့တော်အကြောင်းကို လူတော်တော်များများသိပြီးနေကြပြီဖြစ်ပေမယ့် သေချာမသိသေးတဲ့ သူတွေနဲ့ စိတ်ဝင်စားကြတဲ့သူတွေအတွက် အတ္တလန်တစ်မြို့တော်ကြီး အကြောင်းကို ပြန်လေ့လာကြည့်လိုက်ရအောင်ပါ။ ကျနော်တို့ရဲ့ ကမ္ဘာပေါ်မှာပျောက်ဆုံးနေတဲ့ မြို့တွေ အများအပြားရှိနေပြီးတော့ အဲ့အထဲကမှ တစ်ချို့ကိုတော့သိပ္ပံပညာရှင်တွေအနေနဲ့ ရှာတွေ့နိုင်ခဲ့ကြပြီဆိုပေမယ့် မရှာတွေ့သေးတဲ့…
ပုရွက်ဆိတ်တွေက ရာသီဥတုအပြောင်းအလဲတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆတစ်ခုက ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံမှာ အင်မတန်ရေပန်းစားပါတယ်။ ပုရွက်ဆိတ်တွေက မိုးရွာတာ၊ မုန်တိုင်းတိုက်တာလိုမျိုး ရာသီဥတုအပြောင်းအလဲတွေနဲ့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တွေကို ကြိုတင်သိရှိနိုင်ပြီး အသိုက်အမြှုံပြောင်းရွေ့တာမျိုး၊ ဘေးလွတ်ရာပိုင်းကို ရွေ့ပြောင်းကြတာမျိုး စတဲ့ အပြုအမူတွေ ပြုလုပ်လေ့ရှိတယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။ ဒီအကြောင်းအရာတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေပြချက်တွေ၊ လေ့လာမှုတွေနဲ့ သုတေသနတွေ ရှိရဲ့လားဆိုတာက မေးခွန်းထုတ်ချင်စရာပါ။…
ဒီအပတ် Fact Check ပေးချင်တဲ့ အကြောင်းအရာအနေနဲ့ တရုတ်ပြည်က လူလုပ်မဟာတံတိုင်းတစ်ခုတည်းကိုပဲ အာကာသကနေ မြင်ရနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်အလက်မှားတစ်ခုအကြောင်းပါ။ ဒီ အကြောင်းအရာက နှစ်ပေါင်းများစွာ စွဲကပ်နေတဲ့ အချက်အလက်မှားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အခုချိန်ထိ တော်တော်များများက ယုံနေကြဆဲပါပဲ။ ဒီအကြောင်းအရာကို ရုပ်ရှင်တွေ၊ စာအုပ်တွေနဲ့ တချို့နိုင်ငံတွေမှာဆို ပထဝီဘာသာရပ်ဖတ်စာအုပ်တွေမှာပါ ပြဋ္ဌာန်းထားတာပါ။ တချို့ဆိုရင် မဟာတံတိုင်းကို လကမ္ဘာပေါ်ကတောင် မြင်ရတယ်လို့…
ဒီတစ်ခေါက် Fact Hub ရဲ့ အပတ်စဉ် fact check အစီအစဉ်မှာဆိုရင် သိပ္ပံအတုအယောင် (pseudoscience) တွေထဲ နာမည်အကြီးဆုံးနဲ့ လူသိအများဆုံးဖြစ်တဲ့ ဘာမြူဒါတြိဂံဒေသက ယုံတမ်းအချက်အလက်အမှားတွေအကြောင်းကို ပြောပြပေးချင်ပါတယ်။ ဘာမြူဒါတြိဂံဆိုတာက သိပ္ပံပညာရှင်တွေ အဖြေမရှာနိုင်သေးဘဲ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်တဲ့ နေရာတစ်ခုဖြစ်တယ်လို့ တချို့လူတွေ ယုံကြည်နေကြတဲ့ နေရာတစ်ခုပဲဖြစ်ပါတယ်။ မြောက်အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာရဲ့ အနောက်ဘက်ပိုင်းမှာရှိနေတဲ့ ဒီနေရာမှာ ရှင်းမပြနိုင်တဲ့…
ဒီတစ်ခေါက် Fact Hub ရဲ့ အပတ်စဉ် fact check အစီအစဉ်မှာတော့ ရွှေငါးတွေရဲ့ မှတ်ဉာဏ်နဲ့ပတ်သက်လို့ ကျွန်တော်တို့မှားယွင်းသိထားတဲ့ အကြောင်းအရာတွေအကြောင်း ဆွေးနွေးသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ ငယ်ငယ်ကဖတ်ဖူးတဲ့ စာအုပ်တွေထဲမှာဖြစ်ဖြစ်၊ ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်က ပိုစ့်တွေမှာပဲဖြစ်ဖြစ် တော်တော်များများဖတ်ဖူးကြမှာကတော့ ရွှေငါးတွေရဲ့ မှတ်ဉာဏ်က သုံးစက္ကန့်ပဲ ကြာတယ်ဆိုတာပါ။ တကယ်တော့ အဲ့ဒီအကြောင်းအရာဟာ Myth – ယုံတမ်းအချက်အလက်မှားတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။…
