Explainers Archive - Page 8 of 10

History of Science

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် ၀င်ရိုးတန်းအင်အားစုတွေသာ အနိုင်ရရှိခဲ့လျှင်။

အကယ်၍ ကျွန်တော်တို့သမိုင်း၊ မှတ်တမ်းတွေသာ မတူပြောင်းလဲသွားမယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်လူမှုဘဝအပေါ် ကြီးမားတဲ့အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေ ရှိမှာလား။ အောင်နိုင်သူတွေသာ သမိုင်းရေးထိုးနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ဆိုရိုးရဲ့ နောက်မှာ အောင်နိုင်သူ မတူကွဲပြားခဲ့ရင်ရောဆိုတဲ့ မေးခွန်းကလဲ ယှဉ်တွဲနေပါတယ်။ ဒါဆိုရင် လူ့သမိုင်းရဲ့ အကျည်းတန်ဆုံးစစ်ပွဲဖြစ်တဲ့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ရဲ့ သမိုင်းဟာလဲ ပြောင်းလဲသွားမယ်ဆိုရင် ဘာများဖြစ်သွားနိုင်လဲ။လွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအတွက် တိုက်ခဲ့တဲ့ အမေရိကန်၊ ဆိုဗီယက်၊ ဗြိတိန်နဲ့ ပြင်သစ်တို့…

Khant Nyar Thar · Aug 8, 2023 · 4 min read

Climate

တိမ်တွေ ဘယ်လိုဖြစ်ပေါ်လာတာလဲ။

နေသာတဲ့နေ့တစ်နေ့မှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ မိုးတွေရွာနေတဲ့နေ့မှာပဲဖြစ်ဖြစ် ကောင်းကင်ကို မော့ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် ဝါဂွမ်းသဏ္ဍာန် တိမ်တွေကို တွေ့ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီတိမ်တွေ ဘယ်လိုဖြစ်လာလဲဆိုတာ စိတ်ဝင်စားစရာပါ။ ဆို‌တော့ အဲ့ဒီလိုထူထူထဲထဲ တိမ်တိုက်ကြီးတွေ ဘယ်လိုဖြစ်ပေါ်လာတာလဲဆိုတဲ့အကြောင်းကို မပြောခင် Physical Change လို့ခေါ်တဲ့ ရုပ်ပြောင်းလဲခြင်းအကြောင်းတွေကို အရင်ဆွေးနွေးကြရအောင်ပါ။ Evaporation (အငွေ့ပျံခြင်း) Evaporation ဆိုတာ အရည် (liquid)…

Aye Chan Oo · Aug 5, 2023 · 1 min read

Astronomy & Space

လဖြစ်ပေါ်ပုံနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေအရှိဆုံး အဆိုကြမ်းများနှင့် သက်သေအချို့

Solar System ထဲမှာ အဆန်းကြယ်ဆုံးဝတ္ထုတွေထဲက တစ်ခုကို ကျွန်တော်တို့နေ့တိုင်းမြင်တွေ့နေရတယ်ဆိုရင် ယုံနိုင်ကြမလားဗျ။ အဲ့တစ်ခုကတော့ “လ” ပါပဲ။ ဒီလိုမျိုး ညတိုင်းမြင်နေကျ လဆိုတဲ့အရာ ဘယ်လိုဖွဲ့စည်းဖြစ်တည်လာလဲဆိုတာဟာ လူ့သမိုင်းအတွက် မေးခွန်းကြီးတစ်ခုလို ဖြစ်နေခဲ့ပါတယ်။ လရဲ့ ဖြစ်တည်လာပုံကို ခန့်မှန်းချက်တွေထုတ်ပြီးမပြောဆိုခင် လရဲ့အချက်အလက်တချို့ကို သိရှိထားဖို့လိုပါသေးတယ်။ လဟာ ကမ္ဘာရဲ့ဂြိုဟ်ရံဝတ္ထုတစ်ခုလည်းဖြစ်၊ နေအဖွဲ့အစည်းထဲက ငါးခုမြောက် အကြီးဆုံးဂြိုဟ်ရံဝတ္ထုတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။…

Aung Bhone Myint Htoo · Aug 2, 2023 · 6 min read

Physics

အဟုန်နဲ့ အရွေ့စွမ်းအင် ဘာတွေကွာခြားသလဲ။ (Impulse-Momentum Theorem/တတိယပိုင်း)

သင်္ချာနည်းအရ ညီမျှခြင်းအရဆိုရင်တော့ အဟုန်ဟာ ဒြပ်ထုနဲ့ အလျင်ရဲ့ မြှောက်လဒ် (p=mv) ဖြစ်မယ်။ အရွေ့စွမ်းအင်ကတော့ ဒြပ်ထုနဲ့အလျင် ၂ ထပ်ကိန်းမြှောက်လဒ်ရဲ့တစ်ဝက် (K.E=1/2 mv²) ဖြစ်မယ်။ ဒါဟာ သူတို့ရဲ့ခြားနားချက်တွေပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ရူပဗေဒဟာ သင်္ချာလုံးလုံးမဟုတ်တဲ့အတွက် သင်္ချာဆန်တဲ့အဖြေကို မလိုချင်ဘူး၊ ရူပဗေဒသဘောတရားစစ်စစ်ပါဝင်တဲ့အဖြေကိုပဲ လိုချင်တယ်၊ ဘာလုပ်မလဲ။ အဖြေကတော့ Impulse-Momentum Theorem…

Julian Htet Aung · Aug 1, 2023 · 4 min read

Earth Sciences

ကောင်းကင်ကြီး ဘာလို့ပြာတာလဲ

နေ့အချိန် ကောင်းကင်ပေါ်ကို မော့ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ ကောင်းကင်ယံတစ်ခွင်လုံး အပြာရောင်လွှမ်းနေတာကို လူတိုင်းသိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲ့ဒီကောင်းကင်ကြီး ဘာလို့ပြာနေရတာလဲဆိုတာကိုတော့ သိကြတဲ့သူ ခပ်နည်းနည်းပါ။ ကောင်းကင်ကြီး ပြာနေရတဲ့ အကြောင်းပြချက်ကို တချို့က ကမ္ဘာဂြိုဟ်ရဲ့ မျက်နှာပြင်အများစုက ရေတွေနဲ့ ဖုံးလွှမ်းထားလို့ အဲ့ဒီရေပြာတွေက ရောင်ပြန်ဟပ်ပြီး ကောင်းကင်ကို ပြာစေတယ်လို့ ပြောကြပါတယ်။ တကယ့်တကယ် ကောင်းကင်ကြီး ပြာရတဲ့အကြောင်းကတော့ သက်သက်ရှိပါတယ်။…

Zwe Thukha Min · Jul 31, 2023 · 3 min read

📰

Physics

Impulse-Momentum Theorem – ဒုတိယပိုင်း

လေအိတ်တွေ၊ ပျော့ပျော့အိအိတွေ ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်ကြသလဲ။ သေနိုင်လောက်တဲ့ကားအက်ဆီးဒင့်တွေမှာ လေအိတ်ကြောင့် ဘာကြောင့်ထိခိုက်မှုလျော့ကျသွားတာလဲ၊ ကလေးတွေအနေနဲ့ ပျော့ပျော့အိအိပေါ်ကို အမြင့်တစ်နေရာရာကနေ ခုန်ချဆော့ကစားတာတောင် ဘာကြောင့်ထိခိုက်ဒဏ်ရာမရတာလဲ။ ဒီမေးခွန်းတွေအတွက် အဖြေကတော့ Impulse-Momentum Theorem မှာရှိပါလိမ့်မယ်။ ပထမပိုင်းကို ဒီက ဖတ်ပါ –> [Impulse_Mometum_1_01] ပုံကတော့ Impulse-Momentum Theorem ရဲ့ သရုပ်ဖော်ပုံတစ်ခုပဲ။…

Min Z · Jul 18, 2023 · 1 min read

Evolutionary Biology

ကမ္ဘာပေါ်မှာရှိတဲ့ လူသားတိုင်းရဲ့ မျိုးဗီဇ DNA ဟာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် 99 % တူညီကြပါတယ်

အခုစာဖတ်နေတဲ့သူက ဘယ်နေရာ ဘယ်အရပ်ဒေသမှာနေတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသားတစ်ယောက်ပါလဲ။ ဘယ်နေရာမှာပဲနေနေ၊ ဘယ်လိုအရပ်ဒေသမှာပဲမွေးမွေး သင်နဲ့ အခုဒီစာကိုဖတ်နေတဲ့ နောက်တစ်ယောက်ဟာ မျိုးရိုးဗီဇ DNA ချင်း ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တူညီပါတယ်။ အဲ့ဒီတူညီမှုဟာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းမှာမွေးတဲ့ တရုတ်လူမျိုးပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်မှာနေတဲ့ အင်းသားပဲဖြစ်ဖြစ်၊ တနင်္သာရီဘက်က ဆလုံလူမျိုးအတွက်ပဲဖြစ်ဖြစ် မှန်ကန်တဲ့ အရာတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒါက ဒေသတစ်ခုအတွင်း၊ နိုင်ငံတစ်ခုအတွင်းက လူဦးရေအစုအဖွဲ့အတွက်ပဲ…

Zwe Thukha Min · Jun 15, 2023 · 1 min read

📰

Physics

Impulse-Momentum Theorem မိတ်ဆက်

Impulse-Momentum Theorem ဟာ လူသိနည်းတဲ့ ရူပဗေဒတိုင်းတာမှုတစ်မျိုးပဲ၊ အားနဲ့အဟုန်အယူအဆလိုမျိုး အခြေခံမကျပေမဲ့ လက်တွေ့လောကမှာတော့ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အသုံးဝင်တယ်။ နောက်ပြီး သူ့ရဲ့ညီမျှခြင်းက အဟုန်နဲ့အား တိုင်းတာမှု (၂) ခုကို ဆက်သွယ်ပေးထားတာမို့ ဆက်စပ်နားလည်မှုမှာ အဆင်ပြေနိုင်တယ်။ နားလည်လွယ်အောင်လို့ အရိုးရှင်းဆုံးနည်းနဲ့ ရှင်းပြပါမယ်။ အမှုန်တစ်ခုဟာ ကိန်းသေအလျင်နဲ့ရွေ့နေမယ်ဆိုပါတော့၊ ညီမျှခြင်းအရ v=constant, a=0 ဖြစ်နေတဲ့အတွက်…

Julian Htet Aung · Jun 13, 2023 · 3 min read

Media & Information Literacy

How to fact check?

၂၁ ရာစု အင်တာနက်ခေတ်မှာ သတင်းအချက်အလက်မှားပျံ့နှံ့မှုတွေဟာ အင်မတန်များပြားလာပါပြီ။ ဒီအချက်အလက်မှားတွေနဲ့ နားလည်မှုလွဲစေနိုင်တဲ့ အ‌ကြောင်းအရာတွေက ဖတ်ရှုသူလူအများရဲ့ အသိပညာပိုင်းကို အဆိပ်ခတ်နိုင်တဲ့ အရာတွေဖြစ်တာမလို့ အကြောင်းအရာတိုင်းကို မိမိကိုယ်ပိုင်အသိဉာဏ်နဲ့ ချင့်ချိန်စဉ်းစားပြီးမှ ယုံကြည်သင့်ပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း Fact Checking အဖွဲ့အစည်းတွေ ပေါ်ပေါက်လာတာဖြစ်လို့ အချက်အလက်မှား ဟုတ်၊ မဟုတ်ကို အဆိုပါအဖွဲ့အစည်းတွေကတဆင့် သိရှိလာနိုင်ပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့…

Fact Hub Editorial · Jun 6, 2023 · 9 min read

Astronomy & Space

သက်ရှိတွေရဲ့ Civilization နှင့်ဂြိုဟ်သားတွေတကယ်ပဲရှိနေနိုင်သလား?

ကျွန်တော်တို့အခုနေထိုင်နေတဲ့ ကမ္ဘာကြီးတည်ရှိရာ Milky Way Galaxy တစ်ခုထဲမှာတင် ကမ္ဘာနဲ့ တူတဲ့ဂြိုလ်ပေါင်း သန်း ၄ သောင်း၊ Solar System ၄၀၀၀ နီးပါးနဲ့ ဂြိုလ်ပေါင်း ၁၀၀ ဘီလီယံ၀န်းကျင်အနည်း‌ဆုံး ရှိမယ်လို့ ခန့်မှန်းထားကြပါတယ်။ ဒါတွေအပြင်ကိုမှ Universe ထဲမှာလည်း Galaxy တွေက ရေတွက်လို့မ‌ရအောင်ကိုရှိနေတာပါ။ ဒီလိုမျိုး ရေတွက်လို့မရအောင်များတဲ့…

Htoo Tay Za · May 29, 2023 · 1 min read

Explainers

သိပ္ပံကို သင်ချစ်ပါသလား?