Fact Hub Editorial

အနာဂတ်ကမ္ဘာရဲ့ အသံတိတ်အကျပ်အတည်း

၂၁ ရာစုမှာ လူသားတွေ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ပြဿနာတွေထဲ နျူကလီးယားစစ်ပွဲ၊ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲတွေအပြင် လူဦးရေကျုံ့ခြင်း ဆိုတဲ့ လူဦးရေကျဆင်းတဲ့ ပြဿနာလဲ အပါအဝင်ပါ။ ဟိုးအရင် ဆယ်စုနှစ်တွေတုန်းက စက်မှုတော်လှန်ရေးရဲ့ အကျိုးဆက်အဖြစ် စီးပွားရေးပြေလည်တာကြောင့် လူဦးရေက နှစ်ထပ်ကိန်းနှုန်း (Exponential Rate) နဲ့ တိုးနေခဲ့တာမို့ ပညာရှင်တွေဟာ တစ်ချိန်မှာ လူဦးရေပေါက်ကွဲမှု (Population Explosion)…

ငလျင်လှုပ်ပြီးတဲ့နောက် ဘာထပ်ဖြစ်လာနိုင်သလဲ ၊ ဘယ်လို ဘေးကင်းအောင်နေမလဲ ?

မနေ့က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့မှာ စစ်ကိုင်းမြို့ရဲ့ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာ (၁၀ မိုင်) အကွာကို ဗဟိုပြုပြီး ပြင်းအား ၇.၇ မက်ဂနီကျု (Magnitude) ရှိတဲ့ အင်အားပြင်းငလျင်တစ်ရပ် လှုပ်ခတ်သွားပါတယ်။ ငလျင်ဗဟိုချက်နဲ့နီးတဲ့ မန္တလေးနဲ့ မန္တလေးအနီးတဝိုက်က အထပ်မြင့်အဆောက်အအုံတွေ၊ လူနေအိမ်တွေနဲ့ သမိုင်းဝင်မယ်နုအုတ်ကျောင်းအပြင် မန္တလေးကျုံးနဲ့…

❝ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျတဲ့ အချိန်တွေမှာ သိပ္ပံဆိုင်ရာ တန်ဖိုးတွေ ရှိကြပါတယ်။ စိတ်သွန်ခွန်စိုက် သင်ယူသူကောင်း တစ်ဦးအနေနဲ့တော့ အဲဒီအချိန်တွေကို ကောင်းကောင်း အသုံးချမှာပါပဲ။❞

Refractive Index ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သိပါသလား . . . ?

အလင်းယိုင်ညွှန်းကိန်း (Refractive Index) အလင်းယိုင်ညွှန်းကိန်းဆိုတာ အလင်းတန်းတစ်ခုက သိပ်သည်းဆ မတူညီတဲ့ ကြားခံနယ်တွေကို ဖြတ်သန်းတဲ့အခါ လှိုင်းတွေရဲ့ ဂုဏ်သတ္တိအတိုင်း ဘယ်လောက်ပမာဏအထိ ယိမ်းယိုင်သွားသလဲဆိုတာကို တိုင်းတာရာမှာ အသုံးပြုတဲ့ အညွှန်းကိန်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရူပဗေဒနယ်ပယ်မှာ အလင်းယိုင်ညွှန်းကိန်းကို အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ‘n’ နဲ့ ဖော်ပြကြပြီး အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်အနေနဲ့ နှစ်မျိုးရှိပါတယ်။ အလင်းဟာ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းဖြစ်တာနဲ့ အညီ…

How To Live When A Loved One Dies

ငလျင်ဖြစ်ပြီးကာစ မူးဝေခြင်းနှင့် လှုပ်နေသလို ခံစားရခြင်း

Post-Earthquake Dizziness Syndrome (PEDS) ဟာ ငလျင်လှုပ်ပြီးနောက်ပိုင်းမှာ ဖြစ်လေ့ရှိတဲ့ ထူးခြားတဲ့ လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ PEDS ရဲ့ အဓိက လက္ခဏာတွေထဲမှာ အသိသာဆုံးက ခေါင်းမူးတာပါ။ အထူးသဖြင့် ခေါင်းထဲ ထိုင်နေတဲ့၊ မတ်တပ်ရပ်နေတဲ့ နေရာက လှုပ်နေသလို ခံစားရတာ၊ ပတ်ဝန်းကျင်က လည်နေသလို ခံစားရတာနဲ့ ငလျင်လှုပ်နေသေးတယ်လို့ ခံစားမိတာတွေ…

ဦးနှောက်နဲ့ အစာခြေစနစ်ကြားက နှစ်လမ်းသွားဆက်သွယ်မှု

အရေးကြီးကိစ္စတစ်ခုကြောင့် အပြင်သွားဖို့ အလောတကြီး အိမ်ကအထွက် ရုတ်တရက် သန့်စင်ခန်းသွားချင်လာတာ (ဒါမှမဟုတ်) စာမေးပွဲခန်းထဲ မေးခွန်းစာရွက်ထိုင်စောင့်နေတုန်း စိတ်လှုပ်ရှားလွန်းလို့ ဗိုက်ထဲက မအီမသာ ဖြစ်လာတာ၊ ဒီလိုအခိုက်အတန့်တွေကို ကြုံဖူးကြမယ်ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုဖြစ်တာက စိတ်ခံစားချက်တွေဟာ ဝမ်းဗိုက်တွင်းက တစ်စုံတစ်ရာအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိနေလို့လား . . . ? ဦးနှောက်နဲ့ အစာအိမ်၊ အူလမ်းကြောင်းကြားမှာ…

မန္တလေးကျုံးက ပလတ်စတစ်နဲ့ ဖော့ဘူးခွံတွေ

လတ်တလော မန္တလေးကျုံးမှာ ပေါလာပေါ်နေတဲ့ ဖော့ဘူးခွံတွေဟာ လာရောက်လှူဒါန်းသူတွေအတွက် စိတ်မချမ်းမြေ့စရာဖြစ်သလို ငလျင်ဒဏ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားထားရတဲ့ မန္တလေးအတွက်လဲ ရတက်မအေးစရာ ဖြစ်လာပါတယ်။ သဘာ၀ဘေးအန္တရာယ်တွေရဲ့ နောက်မှာ ၀မ်းပျက်၀မ်းလျှောလိုမျိုး ကူးစက်ရောဂါတွေ ကပ်ပါလေ့ရှိတာမို့ အခုလိုအချိန်မှာ ရေရင်းမြစ်၊ မိလ္လာစနစ်နဲ့၊ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှုကို အထူးဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။ အမှိုက်တွေကို စနစ်တကျမစွန့်ပစ်တာ၊ ရှိတဲ့ ရေရင်းမြစ်တွေကို ညစ်ညမ်းအောင်ပြုလုပ်နေတာက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်တင်မဟုတ်ဘဲ…

မိုးလေဝသပညာရှင် ဦးဝင်းနိုင် ပြောတဲ့ မုန်တိုင်းအလားအလာ

မုန်တိုင်းကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အများပြည်သူကြားမှာ လတ်တလော ပြန့်နှံ့နေတဲ့ အချက်အလက်တွေကို စစ်ဆေးနိုင်ဖို့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီအင်တာဗျူးကို ပြီးခဲ့တဲ့ရက်က ဆောင်ရွက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ ဦးဝင်းနိုင်ဘက် ထပ်တိုးပြောကြားချက်အရ ဧပြီ ၆ ရက်နေ့မှာ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းထိ လျော့ကျသွားပါပြီ။ ဒါ့အပြင် လာမဲ့ ဧပြီပထမအပတ်ထဲမှာလဲ ငလျင်လှုပ်ခတ်ထားတဲ့ အထက်ဒေသတွေမှာ…

အချက်အလက်တွေ အမြန်စုစည်းဖို့ Hashtag ဘယ်လို သုံးကြမလဲ

မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ ဒေသအများအပြားမှာ အလွန်ဆိုးရွားတဲ့ ထိခိုက်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။ မိမိဆွေမျိုးမိတ်ဆွေနဲ့ မိသားစုဝင် ပျောက်ဆုံးနေသူတွေ ရှာတဲ့ပို့စ်တွေ၊ အဆောက်အဦးပြိုကျလို့ အထဲမှာ ပိတ်မိနေသူတွေကို ရှာတဲ့ပိုစ့်တွေ၊ တစ်ဖက်မှာ ကူညီကယ်ဆယ်နေသူတွေ ဖုန်းအားသွင်းတာနဲ့ ဘေလ်က စလို့ သောက်ရေ၊ အစားအစာ၊ ဆေးဝါး ကူညီတဲ့ ပို့စ်တွေ…

မြေငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက် မြေသားပျော့ပြောင်းမှု ကြုံတွေ့ရနိုင်တယ်လို့ အမေရိကန်ဘူမိဗေဒဆာ‌ဗေးအဖွဲ့ သတိပေး

မန္တလေးမြို့အနီးကို ဗဟိုပြုပြီး လှုပ်ခတ်ခဲ့တဲ့ သောကြာနေ့ငလျင်ရဲ့ သက်ရောက်မှုကြောင့် မြေသားပျော့ပြောင်းမှု (Liquefaction) ကို ကြုံတွေ့ရနိုင်တယ်လို့ USGS က သတိပေးထားပါတယ်။ Liquefaction ဆိုတာကတော့ ရေပါဝင်တဲ့ မြေသားဟာ တုန်ခါမှုတစ်စုံတစ်ရာကြောင့် အရည်တစ်ပိုင်း အစိုင်အခဲတစ်ပိုင်း အခြေအနေ (ဥပမာ-ချော်ရည်/အင်္ဂတေအရည်) ကို ရောက်ရှိသွားတဲ့ အခြေအနေကို ဆိုလိုတာပါ။ ဖြစ်စဉ်အရ မြေဆီလွှာအတွင်းပိုင်း အမှုန်လေးတွေအကြားမှာ…

ငလျင်လှုပ်ပြီးတဲ့နောက် ဘာထပ်ဖြစ်လာနိုင်သလဲ . . .၊ ဘယ်လို ဘေးကင်းအောင်နေမလဲ . . .?

မနေ့က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့မှာ စစ်ကိုင်းမြို့ရဲ့ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာ (၁၀ မိုင်) အကွာကို ဗဟိုပြုပြီး ပြင်းအား ၇.၇ မက်ဂနီကျု (Magnitude) ရှိတဲ့ အင်အားပြင်းငလျင်တစ်ရပ် လှုပ်ခတ်သွားပါတယ်။ ငလျင်ဗဟိုချက်နဲ့နီးတဲ့ မန္တလေးနဲ့ မန္တလေးအနီးတဝိုက်က အထပ်မြင့်အဆောက်အအုံတွေ၊ လူနေအိမ်တွေနဲ့ သမိုင်းဝင်မယ်နုအုတ်ကျောင်းအပြင် မန္တလေးကျုံးနဲ့…

Pyroclastic Flow

အပူငွေ့နှင့် မီးတောင်မှ ဒြပ်များ ရွေ့လျားမှု (Pyroclastic Flow)  Pyroclastic Flow ဆိုတာက မီးတောင်ပေါက်ကွဲတဲ့အခါ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ ဒြပ်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးရဲ့ ရွေ့လျားမှုဖြစ်စဉ်ကို ဆိုလိုတာပါ။ ဒီ ဒြပ်ပစ္စည်းတွေထဲမှာ ဖုန်မှုန့်၊ ပြာ၊ ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ် (Carbon Monoxide) နဲ့ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကလိုရိုက် (Hydrogen Chloride) တို့လို အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကို ပြဿနာဖြစ်စေတဲ့…

Culicidae ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သိပါသလား . . . ?

Culicidae ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သိပါသလား . . . ? ခြင် (Mosquito) လို့ အားလုံးရင်းနှီးထားကြပြီးဖြစ်တဲ့ ဒီ အင်းဆက်မျိုးစိတ်ကိုတော့ သိပ္ပံအခေါ်အဝေါ်မှာ ကော်လစ်စစ်ဒေး (Culicidae) ဆိုပြီး သတ်မှတ်သုံးနှုန်းပါတယ်။ ကော်လစ်စစ်ဒေးတွေကို အများအားဖြင့်တော့ ရောဂါပိုးသယ်ဆောင်သူတွေအဖြစ် အသိများပြီး အန္တရာယ်များတဲ့ မျိုးစိတ်တစ်ခုပါ။ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ  ခြင်တွေကြောင့် နှစ်စဥ်…

Scurvy ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သိပါသလား . . . ?

ဗီတာမင်စီ အလွန်အမင်း ချို့တဲ့ရောဂါ (Scurvy) စကာရ်ဗီ (Scurvy) ဆိုတာ ဗီတာမင်စီ (Ascorbic Acid) အလွန်အမင်း ချို့တဲ့,တဲ့အခါ ဖြစ်တတ်တဲ့ ရောဂါတစ်မျိုးပါ။ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နဲ့ အသီးအနှံတွေကို လုံလုံလောက်လောက် မစားတဲ့အခါ အဓိက ဖြစ်လေ့ရှိပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက အစားအစာ ရှားပါးပြတ်လပ်တဲ့ နေရာတွေမှာတော့ ဒီစကာဗီရ်ရောဂါက ပိုပြီး အဖြစ်များပါတယ်။ ဗီတာမင်စီက…

“အမျိုးသမီးတွေမှာ တကယ်ပဲ နံရိုးတစ်ချောင်း အပိုပါတာလား . . .?”

“အမျိုးသမီးတွေမှာ တကယ်ပဲ နံရိုးတစ်ချောင်း အပိုပါတာလား . . .?” ခရစ်ယာန်ဘာသာရဲ့ သမ္မာကျမ်းစာထဲက ဖော်ပြချက်အရ ဘုရားသခင်ဟာ ကမ္ဘာဦးလူသား အာဒမ်ရဲ့ နံရိုးတစ်ချောင်းကို ယူပြီး ဧဝကို ဖန်ဆင်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီအဆိုပေါ် မူတည်ပြီး ဘာသာရေးလိုက်စားသူ အများစုက ယုံကြည်ကြတာက အမျိုးသမီးတွေက အမျိုးသားတွေထက် နံရိုးတစ်ချောင်း အပိုပါတယ်ဆိုပြီးပါ။ ဒီအဆိုပြုချက် တကယ်…

“ခဲဆိပ်သင့်တာက ခန္ဓာကိုယ်ကို ဘယ်လိုထိခိုက်စေနိုင်သလဲ . . . ?”

“ခဲဆိပ်သင့်တာက ခန္ဓာကိုယ်ကို ဘယ်လိုထိခိုက်စေနိုင်သလဲ . . . ?” ခဲဆိပ်သင့်တာရဲ့ အပြင်းထန်ဆုံး ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးကတော့ အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းပါ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့အစည်း World Health Organization (WHO) ရဲ့ ဖော်ပြချက်အရ ခဲဆိပ်သင့်ရာကနေ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါတွေကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း အသက်ဆုံးရှုံးမှု အရေအတွက်ဟာ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှာ…

“၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွက် ဓာတု​ဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်လ်ဆု ဘာလဲ၊ ဘယ်လဲ . . .။”

အောက်တိုဘာလထဲ ဝင်လာတာနဲ့အမျှ နှစ်တစ်နှစ်ရဲ့ နိုဘယ်ဆုရရှိသူစာရင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာတဲ့ အချိန်ကိုလဲ ရောက်ရှိလာပြန်ပါပြီ။ ဒီနှစ်၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်ရဲ့ ဆုပေးပွဲကိုလဲ ခါတိုင်းနှစ်တွေမှာလို နိုဘယ်ဆုတို့ရဲ့ ဖခင် အဲဖရက်နိုဘယ် (Alfred Nobel) သေဆုံးမှု နှစ်ပတ်လည်တဲ့ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့မှာ ပြုလုပ်သွားဖို့ စီစဉ်ထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဆုရရှိသူစာရင်းကိုတော့ အောက်တိုဘာလ ၇…