ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး လူ့ဗီဇ-ဖော်ထုတ်ရေး စီမံကိန်း (Human Genome Project) ဟာ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်မှာ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၃ နှစ်အကြာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်ရောက်မှ အောင်မြင်ခဲ့သလို ကုန်ကျစရိတ်ကလဲ ကန်ဒေါ်လာ ၂.၇ ဘီလီလျံဝန်းကျင် ရှိခဲ့တာပါ။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှာတော့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဗီဇတစ်ခုလုံး (Whole Genome) ကို ကန်ဒေါ်လာ…
လူတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ အခိုက်အတန့်တိုင်းမှာ အရောင်တွေဟာ သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးနဲ့ ရှိနေကြတယ်၊ ဝတ်ထားတဲ့ အဝတ်၊ စီးထားတဲ့ ဖိနပ်၊ အမှတ်တမဲ့ တွေ့လိုက်တဲ့ ငှက်တစ်ကောင်၊ မော့ကြည့်မိတဲ့ ကောင်းကင်ပြာ၊ စိမ်းညို့ညို့ သစ်ပင်တွေ . . . စသဖြင့်ပေါ့။ အရောင်တွေဟာ လူသားတွေရဲ့ အမြင်အာရုံထဲမှာ အရေးပါတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး စိတ်ခံစားမှုကိုလဲ ခြယ်လှယ်နိုင်ကြတယ်။…
မတူညီတဲ့ မျိုးစိတ်နောက်တစ်ခုဆီက၊ တစ်နည်း တိရစ္ဆာန်ဆီက ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါကို လူမှာ ထည့်သွင်းကုသတဲ့ ဇီနိုထရန်(စ်)ပလန်တေးရှင်း နည်းလမ်းအကြောင်း ဒီဆောင်းပါးမှာ ရှင်းပြထားပါတယ်။ နိဒါန်း ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါ အရေးပေါ်လိုအပ်နေတဲ့ လူနာအများစုဟာ အင်္ဂါလှူဒါန်းမှု အချိန်မီရဖို့ ခက်ခဲတာကြောင့် အချိန်လွန်သွားရတာတွေ ရှိပါတယ်။ ဒီအချက်ကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်တွေက လူရဲ့ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါမှ မဟုတ်ဘဲ မတူညီတဲ့ မျိုးစိတ်တွေကပါ ရယူဖို့…
Lymphadenitis ဆိုတာက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခေါ်အဝေါ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး (lymph nodes) ရောင်ရမ်းခြင်းလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ lymph nodes တွေမှာ ခန္ဓာကိုယ်က ရောဂါပိုးမွှားတွေကို တိုက်ထုတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးတဲ့ သွေးဖြူဥဆဲလ်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။ lymph nodes တွေ ရောင်လာရတာက များသောအားဖြင့် ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ်နဲ့ မှိုကတစ်ဆင့် ကူးစက်မှုကြောင့်ပါ။ ကင်ဆာကြောင့် ရောင်လာတာမျိုးလဲ…
အက်ဒီနိုစင်း ထရိုင်ဖော့စ်ဖိတ် အက်ဒီနိုစင်း ထရိုင်ဖော့စ်ဖိတ်ဆိုတာက သက်ရှိတွေအားလုံးမှာရှိတဲ့၊ ဆဲလ်နဲ့ဆိုင်တဲ့ စွမ်းအင်အသုံးပြုမှုနဲ့ သိုလှောင်မှုအတွက် မူလစွမ်းအင်အရင်းမြစ်တစ်ခုပါ။ အက်ဒနိုစင်းဆိုတာက အက်ဒနီးန် (adenine) ဆိုတဲ့ နိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်တဲ့ဘေ့စ်နဲ့ ရိုင်ဘို့စ်သကြား (ribose sugar) တို့ ပေါင်းစပ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ‘ထရိုင် (tri)’ ဆိုတာက လက်တင်နဲ့ ဂရိဘာသာစကားအရ ‘သုံး’ လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတာကြောင့်…
၂၁ ရာစုမှာ လူသားတွေ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ပြဿနာတွေထဲ နျူကလီးယားစစ်ပွဲ၊ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲတွေအပြင် လူဦးရေကျုံ့ခြင်း ဆိုတဲ့ လူဦးရေကျဆင်းတဲ့ ပြဿနာလဲ အပါအဝင်ပါ။ ဟိုးအရင် ဆယ်စုနှစ်တွေတုန်းက စက်မှုတော်လှန်ရေးရဲ့ အကျိုးဆက်အဖြစ် စီးပွားရေးပြေလည်တာကြောင့် လူဦးရေက နှစ်ထပ်ကိန်းနှုန်း (Exponential Rate) နဲ့ တိုးနေခဲ့တာမို့ ပညာရှင်တွေဟာ တစ်ချိန်မှာ လူဦးရေပေါက်ကွဲမှု (Population Explosion)…
မိုက်စနာ သက်ရောက်မှု (Meissner Effect) မိုက်စနာ သက်ရောက်မှုဆိုတာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို Critical Temperature (စူပါလျှပ်ကူးပစ္စည်းအဖြစ် စတင်ပြောင်းလဲတဲ့ အပူချိန်အမှတ်) အောက်ထိ အအေးခံလိုက်တဲ့အခါ သူ့ရဲ့ အတွင်းမှာရှိတဲ့ သံလိုက်စက်ကွင်းတွေကို ဖယ်ထုတ်ပစ်လိုက်ပြီး လျှပ်စီးကြောင်းတွေစီးကူးဖို့ လျှပ်စစ်ခုခံမှု (Electrical Resistance) မရှိတော့ဘဲ စူပါလျှပ်ကူးပစ္စည်း (Superconductor) အဖြစ် ကူးပြောင်းသွားတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကို ခေါ်တာပါ။ ပြင်ပသံလိုက်စက်ကွင်းတစ်ခု…
ယာကော့စကီး သက်ရောက်မှု (Yarkovsky Effect) ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား (Asteroid) တွေရဲ့ မျက်နှာပြင်က နေ့ဘက်မှာ နေရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူကာ အပူချိန်တက်လာပြီး ညဘက် ပြန်အေးသွားတဲ့အခါမှာတော့ စုပ်ယူထားတဲ့ အပူတွေကို ရောင်ခြည်အဖြစ် ပြန်ထုတ်လွှတ်ပါတယ်။ အဲဒီလို အပူရောင်ခြည်ထုတ်လွှတ်မှုတွေက ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားတွေအပေါ် ဒုံးစက်အငယ်စား (Mini-Thruster) လေးတစ်ခုလို တွန်းအားသက်ရောက်စေတာကို ယာကော့စကီး သက်ရောက်မှု (Yarkovsky Effect)…
အရသာအမျိုးမျိုးကို လျှာပေါ်က သက်ဆိုင်ရာ အရသာခံဇုန်တွေကနေ တစ်မျိုးစီ သီးသန့် ခံစားတယ် ဆိုတာ အယူအဆမှားတစ်ခုပါ။ လျှာဖျားက အချိုဓာတ်ကို အရသာခံပြီး လျှာရင်းက အခါးဓာတ်ကို အရသာခံတယ် ဆိုတာမျိုးပေါ့။ တကယ်တော့ အရသာအမျိုးမျိုးကို လျှာရဲ့ ဘယ်နေရာမှာမဆို ခံစားနိုင်ပြီး တချို့နေရာတွေမှာတော့ အရသာတစ်မျိုးမျိုးကို ခံစားနိုင်စွမ်း ပိုမြင့်သွားရုံပါပဲ။ လျှာရင်းက အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ဓာတုဒြပ်ပေါင်းတွေကို…
ပန်ဒို (Pando) ဆိုတာ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ Utah ပြည်နယ်က မြေမျက်နှာပြင် ၁၀၆ ဧကလောက်ကို ဖုံးလွှမ်းထားတဲ့ သစ်တောအုပ်ကြီးပါ။ ‘ပန်ဒို’ ဆိုတဲ့ နာမည်က လက်တင် (Latin) ဘာသာစကားအရ “ငါ ပြန့်ပွားတယ်” (I Spread) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ အပြင်ပန်းက ကြည့်ရင် သစ်ပင်ပေါင်း ၄ သောင်းကျော်…
စာဖတ်သူတို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ပုံမှန်အသုံးပြုနေတဲ့ ဆေးတစ်မျိုးက မတော်တဆရှာဖွေတွေ့ရှိရင်းကနေ သန်းနဲ့ချီတဲ့ လူတွေရဲ့အသက်ကို ကယ်နိုင်ခဲ့တယ်ဆိုတာ သိပါသလား . . . ?။၁၉၂၈ ခုနှစ်မှာ သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဇန်းဒါး ဖလင်းမင်းဟာ သူ့ဓာတ်ခွဲခန်းထဲမှာ ပိုးမွှားတွေကို စမ်းသပ်ရင်း အားလပ်ရက် ခရီးထွက်သွားပါတယ်။ သူပြန်လာချိန်မှာ ခရီးမထွက်ခင်က ထားခဲ့တဲ့ စမ်းသပ်ခွက်ထဲ မှိုတစ်မျိုး တက်နေတာ…
Radioluminescence (ရေဒီယိုလူးမီးနက်ဆင့်) ဆိုတာ အိုင်းယွန်းပြု ဓာတ်ရောင်ခြည် (Ionizing Radiation) တွေက အလင်းလွှတ်ပစ္စည်း (ဖော့စ်ဖော – Phosphor) ကို သွားရောက် ထိမှန်တဲ့အခါ အလင်းထွက်ပေါ်လာတဲ့ ရူပဗေဒ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအလင်း ထွက်ပေါ်လာဖို့ အပူစွမ်းအင်၊ ဒါမှမဟုတ် ပြင်ပက လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ပေးနေစရာ မလိုလို့ သူ့ကို…
ကြိုးမဲ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လွှတ်မှုနည်းပညာကို ကြားဖူးကြပါသလား . . .? ဒီနည်းပညာအကြောင်းကို မသိရင်တောင် နီကိုလာ တက်စလာ (Nikola Tesla) ဆိုတဲ့ နာမည်ကိုတော့ ရင်းနှီးကြလောက်မှာပါ။ နီကိုလာ တက်စလာ ဆိုတာက ဆာဘီးယား-အမေရိကန် (Serbian-American) လူမျိုး အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ့ခေတ်သူ့အခါတုန်းက အလွန်ထူးချွန်တဲ့ တီထွင်သူတစ်ယောက်ပါ။ တက်စလာက မူပိုင်ခွင့် ၃၀၀ လောက်ရှိပြီး…
ဖန်လုံအိမ်အာနိသင် (Greenhouse Effect) ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်ဆိုတာ ကမ္ဘာ့လေထုထဲက ဓာတ်ငွေ့တွေဟာ နေကလာတဲ့ အပူလှိုင်းတွေကို ပြန်ထွက်မသွားအောင် ပိတ်လှောင်ထားလိုက်တဲ့ ဖြစ်စဉ်ကို ခေါ်တာပါ။ ဖန်လုံအိမ် (Greenhouse) ဆိုတာကတော့ နှစ်ဖက်ဖောက်မြင်-ဖန်သား (Transparent Glass) နဲ့ ဆောက်လုပ်ထားတဲ့ အထူးအဆောက်အအုံ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အပင်တွေကို ပြင်းထန်တဲ့ ရာသီဥတုဒဏ်ကနေ ကာကွယ်ဖို့ သူ့ကို စိုက်ပျိုးရေးမှာ…
အစာကွန်ရက် (Food Web)အစာကွန်ရက်ဆိုတာ ဂေဟစနစ်ထဲက အစာကွင်းဆက် (Food Chain) တွေအားလုံး ပါဝင်နေတဲ့ ကွန်ရက်တစ်ခုပါ။ အစာကွင်းဆက်ဆိုတာကတော့ သက်ရှိတစ်ကောင်ကနေ တခြားသက်ရှိတစ်ကောင်ကို အဆင့်ဆင့် စားသုံးပြီး စွမ်းအင်လွှဲပြောင်းတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကို ခေါ်တာပါ၊ ဥပမာ – မြက်ကို နှံကောင်က စား၊ နှံကောင်ကို ကြွက်က စား၊ ကြွက်ကို မြွေက…
သားပိုက်ကောင်အမတွေမှာ မိန်းမကိုယ်သုံးခု — ဘေးဘက် မိန်းမကိုယ်နှစ်ခုနဲ့ အလယ် မိန်းမကိုယ်တစ်ခု — အပြင် သားအိမ်နှစ်ခု ပါရှိပါတယ်။ ဒီလိုဖွဲ့စည်းပုံမျိုးကို အိတ်ကပ်ပါ နို့တိုက်သတ္တဝါ (Marsupial) လို့ ခေါ်တဲ့ သားပိုက်ကောင်၊ ကိုအာလာ (Koalas)၊ ဝမ်းဘတ် (Wombats) နဲ့ တက်စ်မေးနီးယန်းဒဲဗဲလ် (Tasmanian Devils) လို သတ္တဝါတွေမှာ…
နှာခေါင်းက လူတွေရဲ့ ရှေ့တည့်တည့်မှာ အမြဲတမ်း ရှိနေပေမဲ့ သေချာ အာရုံစိုက် မကြည့်တာကြောင့် သတိမထားမိကြပါဘူး။ ဒီလိုဖြစ်ရတာက နှာခေါင်းကို မမြင်ရလို့ မဟုတ်ဘဲ လူတွေရဲ့ ဦးနှောက်က အလိုလို လျစ်လျူရှုထားလိုက်လို့ပါ။ ဒီဖြစ်စဉ်ကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေကတော့ မသိလိုက်ဘဲ အာရုံစိုက်ခြင်း (Unconscious Selective Attention) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ လူတွေရဲ့ ဦးနှောက်က…
မနေ့က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့မှာ စစ်ကိုင်းမြို့ရဲ့ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာ (၁၀ မိုင်) အကွာကို ဗဟိုပြုပြီး ပြင်းအား ၇.၇ မက်ဂနီကျု (Magnitude) ရှိတဲ့ အင်အားပြင်းငလျင်တစ်ရပ် လှုပ်ခတ်သွားပါတယ်။ ငလျင်ဗဟိုချက်နဲ့နီးတဲ့ မန္တလေးနဲ့ မန္တလေးအနီးတဝိုက်က အထပ်မြင့်အဆောက်အအုံတွေ၊ လူနေအိမ်တွေနဲ့ သမိုင်းဝင်မယ်နုအုတ်ကျောင်းအပြင် မန္တလေးကျုံးနဲ့…
